پنج شنبه, ۲۶ مرداد ۱۳۹۶ مصادف با 24 ذوالقعده , 1438
خانه » خانه و خانواده » برنامه خانواده مسلمان در خرج و انفاق
برنامه خانواده مسلمان در خرج و انفاق

6456464646هر مسلمانی همواره باید سه اصل میانه روی و اعتدال را در امر مخارج زندگی در نظر داشته باشد،خداوند سبحان می فرماید: «وَعَلَى اللّهِ قَصْدُ السَّبِیلِ وَمِنْهَا جَآئِرٌ»؛ ترجمه: {(هدایت مردمان به) راه راست بر خدا است، (راهی که منتهی به خیر و حق می گردد).

و برخی از راه ها منحرف و بیراهه است (و منتهی به خیر و حق نمی گردد) .}(نحل /۹). قصد به معنای استقامت در تفسیر ابن کثیر.

و هم چنین می فرماید: «وَلاَ تَجْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَهً إِلَى عُنُقِکَ وَلاَ تَبْسُطْهَا کُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَّحْسُوراً»؛ ترجمه: {دست خود را بر گردن خویش بسته مدار (و از کمک به دیگران خودداری مکن و بخیل مباش،) و آن را فوق العاده گشاده مساز (و بذل و بخشش بی حساب مکن و اسراف مورز ، بدان گونه) که سبب شود از کار بمانی و مورد ملامت (این و آن) قرار گیری و لخت و غمناک گردی} .(اسرا/۲۹)

ابن کثیر در تفسیر این آیه می گوید: خسیس نباش، آن چنان که به کسی چیزی نبخشایی و در بخشیدن نیز زیاده روی نکن به اندازه ای که دیگر خود توان حرکت نداشته باشی …

نبی اکرم (ص) فرموده : «کلوا واشربو او البسوا و تصدقوا من غیر مَخیِلهو لا سراف فإن الله یحبّ ان یری نعمه علی عبده».(امام احمد – نسایی و ابن ماجه با الفاظ نزدیک به هم) ترجمه:{بخورید و بیاشامید و بپوشید و صدقه دهید، اما به دور باشید از بخل و غرور و اسراف یا خدای تعالی دوست دارد که نعمتش را در نزد بنده اش ببیند.}

پس ای برادران و خواهران مسلمان! خرج کنید اما از حد و حدود تجاوز نکنید. در درجۀ اول خرج و مخارجتان در ارتباط با ضروریات زندگی باشد، مانند غذا، نوشیدنی، لباس و پوشش، تعلیم و آموزش، مسکن، خدمات بهداشتی و امور مربوط به امنیت… (که از جانب دولت تعیین می شود). اگر مال و دارائیت بیش از ضروریات زندگی بوده، اشکالی ندارد که آن را به مورد شبه ضروری چون بعضی از غذاها یا لباس های زیبا و یا توسعه منزل و علم و دانش، اختصاص دهی.

هم چنین اگر پس از ادای زکات و دادن صدقات، مبلغی اضافه باقی ماند، مانعی ندارد که به خرید وسایل و یا موادی مبادرت نمایی که مکمل ضروریات زندگی هستند مانند زینت های مشروع، فراهم نمودن وسایل راحتی و شادمانی و تفریحی سالم، و بهبود شرایط محیطی و غیر این ها…

امام غزالی می گوید: اولوّیات "ضروریات" برای حفظ ارکان پنج گانه، یعنی دین، نفس، عقل، نسل و مال بود، سپس برای حفظ و صیانت آنها و یه دنبال آن برای نیکو ساختن و زیبا سازی آنها و تسهیل زندگی می باشد.

ریشه اسراف، تربیت فاسد، رفیق بد، پول و ثروت فراوان، ریا و خودنمایی شهرت طلبی، نفاق، چاپلوسی و تقلید است.

یکی از اقتصاد دانان در مورد روش انفاق و خرید سفارشاتی به من کرد از جمله:

چیزی که نیاز نداری خریداری مکن، اگر این کار را کردی خودت را برای فروش آنچه که بدان نیاز داری مهیا ساز.

آنچه را که ضروری می دانی خریداری کرده و با خانواده و دوستانت ،و کسانی که در مورد آن آگاهی دارند قبل از خرید مشورت کن.

گاهی چیزی را به خاطر ترس از فقدان و کمیابی آن ضروری تشخیص می دهی، پس آن را خریداری مکن مگر این که نیازی جدی بدان داشته باشی و طوری باشد که همانند آن را نتوانی بیابی، پس در این صورت به حداقل آن کفایت کرده و ار ذخیره و انبار کردن آن پرهیز کن.

به یاد داشته باش که مشابه هر چیزی یافت می شود، پس در خرید آن اصرار مکن، صاحب نظری گفته: «هر گاه خواستی چیزی را خریداری کنی، با خودت بیندیش که آیا در همان وقت آن چیز مهم تراست یا پول نقد؟ هر کدام ترجیح داشت همان را انتخاب کن و دربارۀ قیمتش فکر نکن.»

یکی از اصول تنظیم مخارج زندگی، مشخص نمودن مبلغ معینی برای همسر و فرزندان است؛ هم چنین مبلغی برای وسایل ضروری طعام، لباس، مسکن و .. در نظر گرفته شود و مبلغی هم احتیاطاً برای حوادث غیر متظره و مخارج پیش بینی نشده منظور گردد. اجرای این نظام در خانواده با مشوره و صلاحدید یکدیگر صورت گیرد.

گاهی اتفاق می افتد که یکی از افراد خانواده می گوید : پول خودم است و هر کاری بخواهم با آن انجام می دهم! در این جا لازم است به این خواهر یا برادر تذکر دهم که مال، مال خداست و تو بندۀ مالک حقیقی این مال هستی.

خانواده ها را بر حذر می دارم از اینکه پول خود را صرف وسایل و امور غیر ضروری و بیهوده نمایند، و یا در موارد فساد و معصیت خرج کنند، یا قرض گرفته و برای خوشگذرانی مصرف کنند، چنین افرادی مُسرفند و به همین بسنده می کنیم که خدای تعالی فرمود: «و أن المسرفین هم اصحابُ النار»(به راستی که اسراف کاران یاران آتشند).

بعضی از اندیشمندان گفته اند که یکی ازصفات ابلهان، تبذیر است. شاید بیان بعضی از عواقب ناخوشایند اسراف در این جا مفید باشد. در یک بررسی منطقی می توان دریافت که، اسراف، هرج و مرج و بی نظمی اقتصادی واخلاقی …و مظهری از خودپرستی و خودخواهی است که بیانگر قساوت قلب بوده و مصیبتی بزرگتر از این قابل تصور نیست.

مسرف قبل از هلاکت در آخرت و در دنیا خسارت مند و هلاک شده است، چرا که برای تأمین مخارج بیش از حد خویش به کسب حرام و به دنبال آن به خلاف کاری مبادرت می کند که نهایتی جز زندان ندارد.

این عقوبت جدای از مجازات هولناکی است، برای کسی که از راه حرام کسب و کار می کند. خداوند دعای او را پاسخ نمی دهد، هر چند در جهاد هم شرکت کند، چنان که در حدیث شریف آمده است. افراد مسرف فقط به حال خود مضر نبوده، بلکه دامنه ی شرّ آنها شامل خانواده و سایر اعضای جامعه هم می گردد، زیرا اشیاء و وسایلی را خریده و مورد استفاده قرار می دهند که غالباً غیر ضروری است و اکثراً جزو کالاهای وارداتی است.

بنابر این بر خانواده لازم است که به جمع مال حلال اقدام کند، و چون پولی را به دست آورد آن را طبق حکم خدا به مصرف برساند، و اولاد خویش را نیز بر همین اساس و بر مبنای اخلاق اسلامی به خصوص عفت، حفظ نفس و نیروی اراده تربیت کند.

شایسته است که فرد مسلمان به روی حلالی که پس از تلاش و کوشش کسب می کند ، قانع باشد، حقیقتاً قناعت نعمت بزرگی است و ثروت آزمایشی سنگین است که در بسیاری از موارد ، رهایی از مسئولیت آن در در روز قیامت، مشکل است.

پیامبرخدا (ص ) فرموده است: «در روز قیامت، قبل از آن که بندۀ خدا گامی بردارد، دربارۀ عمرش، و این که آن را چگونه صرف کرد و دربارۀ دارائیش که از کجا به دست آورده و در چه راهی خرج کرده و دربارۀ عملش که با آن چه کرد و دربارۀ جسمش، این آن را در چه راهی فرسود، از او سئوال می شود.»(روایت ازترمذی)

هم چنین فرمود: «به راستی کسی که خدای متعال به او قناعت را ارزانی کرده، و به هر آن چه که به او داده، بسنده می کند، رستگار است.»روایت ازامام مسلم)

در این جا لازم است بگویم: قناعت به معنی تنبلی و بیکاری و راضی شدن به غذا و لباس و مسکن کم و حقیر و …یا گدایی کردن از مردم نیست که این عین سستس و پستی است، که مغایر اندیشۀ اسلامی است.

قناعت، آرامش و اطمینان روحی است که پس از تلاش و به دست آوردن مال در درون وجود دارد. اگر ثروت فرد مسلمان بیشتر از کفاف و نیاز او بود بهتر است آن را در مورد تجارت یا کارهای دیگری که برای جامعه مفید است، به کار اندازد و زکات اموال و تجارت و زراعت خود را پرداخته، اصافه بر آن صدقه بدهد، زیرا در شرایط خاصی دادن صدقه بر افراد ثروتمند همانند زکات واجب می شود، البته این وجوب با توجه به توانایی مالی افراد و نیازهای امت در نظر گرفته می شود، اما هر فرد مسلمان باید همواره در نظر داشته باشد که مال وسیله است نه هدف. وسیله ای که می توان از آن در جهت کسب رضایت الهی بهره گرفت و سعادت آخرت را به واسطۀ آن تأمین نمود. اگر نیت انسان خالص و نیکو باشد و اعمال صالحه و شرعی را با آن همراه سازد خدای عز وجل او را وا نمی گذارد ، بلکه به زودی راه صحیح را به او نشان می دهد. زیرا خداوند متعال فرموده : «وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ» ترجمه: "کسانی که برای (رضایت) ما به تلاش ایستند و در راه (پیروزی دین) ما جهاد کنند ، آنان را در راه های منتهی به خود رهنمود (و مشمول حمایت و هدایت خویش) می گردانیم ، و قطعاً خدا با نیکوکاران است (و کسانی که خدا در صف ایشان باشد پیروز و بهروزند) ."(عنکبوت/۶۹)

هر فردی از اعضای خانواده که به کاری اشتغال دارد.

در به دست آوردن و خرج کردن پول، خدای خود را در نظر داشته باشد و هوشیار باشد که گاهی پروردگار_ جهت امتحان _ به بنده اش ثروت و امکانات می دهد، اما به تدریج و نادانسته به راهی می رودکه چون چشم گشاید ، درمیابد که دنیا و آخرتش را تباه کرده ، که به راستی این زیانی آشکار است.

معیار ما دراین مورد فرمایش نبی اکرم (ص) است که فرمود: «اذا رإیت اللهُ یُعطی العبد علی معاصیه فاعلم أنه استدراج»

ترجمه: « هرگاه دیدی که خدای تعالی با وجود عصیان کاری و گناه کاری بنده اش ، هم چنان به او می بخشد بدان که استدراج است.»

البته بایست توجه داشته باشیم که استدراج، آن گاه شروع می شود که خدای تعالی باره بنده اش را بر کار خطایی که کرده آگاه نموده، به او اخطار می دهد، و یا کسی را برایش مأمور و مبعوث می کند تا او را نصیحت کرده و راهنماییکند. و با شرایطی دیگر او را متنبه و آگاه می سازد. چنان چه پس از تمامی این مراحل و اقدامات فرد گناهکار بی توجهی کند و بر راه غلط خود اصرار نماید، خداوند او را به حال خویش رها می سازد. با این رها کردن به حال خود ، در عمل بیشتر به جانب طغیان کشیده می شود. آن گاه، ناگهان او را غافلگیر کرده، و مجازات می نماید.

این موضوع به وضوح در آیاتی از سورۀ مبارکۀ انعام آمده است: «فَلَمَّا نَسُواْ مَا ذُکِّرُواْ بِهِ فَتَحْنَا عَلَیْهِمْ أَبْوَابَ کُلِّ شَیْءٍ حَتَّى إِذَا فَرِحُواْ بِمَا أُوتُواْ أَخَذْنَاهُم بَغْتَهً فَإِذَا هُم مُّبْلِسُونَ» ترجمه: هنگامی که آنان فراموش کردند آنچه را که بدان متذکّر و متّعظ شده بودند (و آزمون ناداری و بیماری کارگر نیفتاد، آزمون دیگری جهت بیداری ایشان به کار بردیم و) درهای همه چیز (از نعمت ها) را به رویشان گشودیم تا آن گاه که (کاملاً در فراخی نعمت غوطه ور شدند و) بدانچه بدیشان داده شد ، شاد و مسرور گشتند (و باده ثروت و قدرت ایشان را گرفت و سرمست و مغرور شدند و ناشکری کردند و) ما به ناگاه ایشان را بگرفتیم (و به عذاب خود مبتلا کردیم) و آنان مأیوس و متحیّر ماندند (و به سوی نجات راه نبردند) . (انعام/۴۴)

بار دیگر تذکر می دهم که برای فرد مسلمان جایز نیست که از طریق حرام کسب مال کند، روش هایی مانند قمار و ربا و …. این چنین اعمالی، چه به صورت آشکار و چه پنهانی قطعاً حرام است.

ای برادر و خواهر مسلمانم! بر اساس عقیده ات اطمینان داشته باش که خدای تعالی رازق بندگان و دارای قدرتی عظیم و استوار و پایدار است ، تا آن جایی که می توانی تلاش کن ،اما هرگز چون کفتار لاشخور حریصانه بر مردار یورش مبر و نسبت به دیگران حسودی نکن، چنان که رسول الله (ص) فرمود: توانگری و بی نیازی به داشتن مال و ثروت فراوان نیست. بلکه توانگری و بی نیازی حقیقی بی نیازی نفس است.» روایت ازبخاری و مسلم

ای برادر و خواهر مسلمان! از نظر مالی همیشه به آنان که پایین تر از تو هستند نگاه کن، تا لطف و رحمت خدای تعالی را بر خود کم نبینی.

گاهی ثروت وبال گردن است، بخصوص اگر از طریق حرام کسب شده و در راه غیر شرعی مصرف گردد. آن گاه واقعاً موجب بدبختی و هلاکت است. در حقیقت این عقیده رحمتی الهی برای انسانیت است، زیرا با این بینش اعصاب آدمی آرام می گیرد و روحش از التهاب واضطراب به آرامش و آسایش دست می یابد. بدیهی است که برای پیشگیری و درمان امراض جسمی و روحی هیچ چیزی بهتر از اطمینان و آرامش نفسی نیست.

دکتر وجیه زین العابدین
ترجمه : مصطفی اربابی
ديدگاه شما نظرات ( 0 )
نظري ثبت نشده است.

ديدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *